ਕੁਝ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭੂਗੋਲ ਬਾਰੇ

  • ਆਕਾਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ 29 ਸਟੇਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ 20ਵਾਂ ਨੰਬਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
  • ਆਕਾਰ ਪੱਖੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਹੈ ਜਦਕਿ ਗੋਆ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਰਾਜ ਹੈ।
  • ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 82% ਜ਼ਮੀਨ ਖੇਤੀ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
  • ਲਗਭਗ 5% ਖੇਤਰ ਜੰਗਲਾਂ ਹੇਠ ਹੈ ਜਦਕਿ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੰਗਲ ਅਧੀਨ ਜਮੀਨ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਦਾ ਕੁੱਲ 34% ਹਿੱਸਾ ਜੰਗਲਾਂ ਹੇਠ ਹੈ।
  • ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਤਲੁਜ,ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਮੁੱਖ ਨਦੀਆਂ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
  • ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਇਸਦੀ ਹਿਮਾਚਲ ਨਾਲ ਸੀਮਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Related image
ਪੰਜਾਬ
  • ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਰਧ-ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ਤੇ ‘ਕੰਡੀ’ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
  • ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਕੋਨੇ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਅਰਧ-ਸਿਲ੍ਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ 2-4 ਮੀਟਰ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਸਿੰਚਾਈ ਜਾਂ ਪੀਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਥਾਰ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਹੈ, ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਾਰੂਥਲ ਹੈ।
  • ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ, ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਔਸਤ ਉਚਾਈ 180 ਮੀਟਰ ਤੋਂ 330 ਮੀਟਰ ਤਕ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਅਤੇ ਰੋਪੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 500 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਉਚਾਈ ਹੈ।
  • ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਪਠਾਨਕੋਟ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉਚਾਈ 330 ਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਪੱਛਮੀ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਅਬੋਹਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 180 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਹੈ।
  • ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪੂਰਾ ਖੇਤਰ ਭੂਚਾਲ ਪੱਖੋਂ ਖਤਰੇ ਦੇ ਜ਼ੋਨ ਨੰਬਰ ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਰਾਜ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਜ਼ੋਨ ਨੰਬਰ ਚਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਰੋਪੜ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਭੂਚਾਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜ਼ੋਨ ਨੰਬਰ ਤਿੰਨ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਹਨ , ਇਹ ਹਨ -ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ, ਮਾਨਸਾ, ਸੰਗਰੂਰ, ਮੋਗਾ, ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਬਠਿੰਡਾ।
  • ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਦਾ ਖੇਤਰ ਬਾਰੀ ਦੁਆਬਾ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਮਾਝਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਖੇਤਰ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਇਸਲਈ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
  • ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਬਿਸਤ ਦੁਆਬਾ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
  • ਸਤਲੁਜ ਪਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਮਾਲਵਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
  • ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਖੇਤਰ ਪੁਆਧੀ ਵੀ ਕਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਆਧ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ “ਪੂਰਵ ” ਅਤੇ “ਅੱਧ” ਤੋਂ ਮਿੱਲ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪੂਰਵੀ ਅੱਧ।

Author: gkscrapbook

This is a non-profit site for all those students who are aspirants of competitive exams of different kinds. We don't provide knowledge in bulk but a small spoon of little knowledge is sufficient for containing the continuous studies.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s